Portale/
Customer Experience/
DXP

Dostępność dla wszystkich: jak ją osiągnąć? Na czym polega WCAG

 

Osoby z niepełnosprawnością to ok. 15 procent populacji. Dlatego coraz częściej twórcy stron i aplikacji dążą do tego, by zapewnić im możliwość wygodnego korzystania z digitalu. To krok w kierunku internetu, który jest dostępny dla wszystkich.

Wybierz stronę z której często korzystasz, odepnij myszkę (lub zignoruj gładzik) i spróbuj pobrać plik lub wypełnić formularz korzystając wyłącznie z klawiatury komputera. Jak Ci poszło? Istnieje duże prawdopodobieństwo, że było to trudne lub w najgorszym przypadku niemożliwe do wykonania zadanie.

To ćwiczenie pomoże Ci wyobrazić sobie, jakie trudności napotykają na stronach:

  • osoby niewidome i niedowidzące korzystające na co dzień z czytników ekranów lub powiększaczy ekranów, 
  • osoby z niepełnosprawnością ruchową, która wpływa na zdolności motoryczne, np. stwardnienie rozsiane lub choroba Parkinsona.

Te i wiele podobnych problemów to codzienność dla osób z niepełnosprawnościami podczas przeglądania stron internetowych. W odpowiedzi na tę sytuację World Wide Web Consortium w 1998 utworzyło WCAG.
 

Czym jest WCAG i czemu jest ważne dla twórców portalu?

Web Content Accessibility Guidelines (w skrócie WCAG) to zestaw wytycznych  dotyczących tworzenia serwisów internetowych pod kątem dostępności. W skrócie jest to dokument, który określa, jak powinna wyglądać i zachowywać się strona internetowa, aby była dostępna zarówno dla osób sprawnych, jak i tych z niepełnosprawnościami.

U podstaw standardu WCAG 2.0, leżą 4 nadrzędne zasady stanowiące filar dostępności. Chodzi o:

1. Postrzegalność  - przedstawienie elementów interfejsu tak, aby każda osoba mogła z nich korzystać przy pomocy swoich zmysłów. Przykłady spełnienia zasady:

  • tworzenie treści w taki sposób, aby była możliwa do zaprezentowania na różne sposoby (na przykład na prostszym layoucie) bez utraty informacji czy struktury
  • dostosowanie kontrastów między elementami strony czy zapewnienie odpowiedniego rozmiaru czcionek

2. Funkcjonalność  - umożliwienie korzystania ze wszystkich elementów interfejsu i nawigacji na różne sposoby. Przykłady spełnienia zasady:

  • zapewnienie użytkownikom odpowiednio dużo czasu na zapoznanie się z treścią,  
  • projektowanie strony tak, aby dało się z niej korzystać za pomocą klawiatury
  • dodawanie do witryny elementów pozwalających na łatwą nawigację pomiędzy stronami

3. Zrozumiałość  - udostępnienie treści w sposób czytelny, łatwy do zrozumienia oraz intuicyjny. Przykłady spełnienia zasady: 

  • tworzenie spójnego systemu nawigacji w celu łatwego przewidywania kroków na stronie
  • prawidłowe określenie unikalnych etykiet na przyciskach czy formularzach

4. Solidność  - udostępnienie strony skonstruowanej na tyle dobrze, że dodatkowe zewnętrzne oprogramowanie użytkownika nie ma problemu z jej odczytaniem. Przykłady spełnienia zasady:

  • tworzenie spójnego kodu o prawidłowej składni z pełnymi początkowymi i końcowymi tagami

Czemu biznes powinien interesować się WCAG?

Pojawia się pytanie - czemu właściwie masz się tym interesować? Ponieważ dzięki WCAG możesz poszerzyć grono odbiorców treści  produktów na Twoim portalu. Warto tutaj zaznaczyć, że gra toczy się o dużą stawkę. Według Banku Światowego na całym świecie znajduje się miliard osób doświadczających pewnej formy niepełnosprawności. To 15% światowej populacji!

Według danych z 2011 roku w Polsce znajduje się 4,7 miliona osób z niepełnosprawnościami, czyli ponad 12% Polaków. To bardzo liczna grupa ludzi, która nierzadko jest pomijana podczas tworzenia stron www czy aplikacji. To sprawia, że tworząc strony zgodne z kryteriami WCAG wraz ze zmniejszeniem wykluczenia cyfrowego ludzi, zyskuje się dostęp do bardzo szerokiego grona potencjalnych nowych klientów. 

Choć głównym celem spełnienia kryteriów WCAG jest zwiększenie dostępności dla osób z niepełnosprawnościami, oprócz wyżej wspomnianych korzyści pojawia się pochodna w postaci lepszego User Experience dla wszystkich klientów. Kryteria takie jak odpowiedni kontrast elementów na stronie, wielkość czcionek pozwalająca na wygodne odczytywanie treści czy klarowna nawigacja sprawiają, że wszyscy użytkownicy portalu mogą w wygodny i zrozumiały sposób korzystać z portalu.

Dodatkową kwestią jest przykładanie coraz większej wagi do dostępności cyfrowej przez legislatorów. Dobrym i cieszącym przykładem jest Ustawa z 4 kwietnia 2019 r. o dostępności cyfrowej stron internetowych i aplikacji mobilnych podmiotów publicznych. Wynika z niej obowiązek zapewnienia dostępności cyfrowej przez wszystkie internetowe i mobilne kanały instytucji publicznych.

W jaki sposób mogę sprawdzić, czy moja strona jest zgodna z WCAG?

Istnieje kilka różnych sposobów na sprawdzenie spełnienia przez stronę kryteriów WCAG. Najprostszym jest skorzystanie z wtyczek (Np. Wave Evaluation Tool dla Chrome czy Wave Accessibility Extension dla Firefox) lub checkerów takich jak stworzony przez World Wide Web Consortium, który sprawdza solidność strony. Można również samodzielnie przeanalizować wykaz kryteriów, który znajduje się na stronie W3C.

Należy jednak zwrócić uwagę na fakt, że automatyczne rozwiązania pokazują  okrojony wynik stopnia dostępności strony. W3C zwraca uwagę na to, że nawet spełnienie reguł WCAG nie zawsze musi oznaczać, że treść na stronie jest zawsze łatwa do przyswojenia dla szerokiego grona osób z niepełnosprawnościami. 

Dlatego najbardziej przekrojowym i dokładnym rozwiązaniem jest przeprowadzenie na stronie audytu. Istnieje wiele firm, które korzystają z pomocy osób z  niepełnosprawnościami dzięki czemu mogą sprawdzić jak bardzo użyteczna jest strona internetowa w rzeczywistości. Ponadto testy są przeprowadzane w na różnych przeglądarkach i urządzeniach co pozwala na uzyskanie przekrojowego obrazu dostępności. Jedną z firm odpowiadających za takie testy jest fundacja Widzialni, która od 2009 roku zajmuje się przeciwdziałaniem wykluczeniu cyfrowemu i społecznemu. 

Dostępność to proces, a nie jednorazowe działanie

Nawet bardzo dobrze zaprojektowany CMS nie daje w pełni dostępnego portalu - przy projektowaniu strony konieczne jest kompleksowe podejście. Należy zacząć od zaprojektowania UX i GUI, które po iteracjach pozwoli na stworzenie dostępnego layoutu. Następnie makiety trzeba sparować z systemem zarządzania treścią, który ułatwi utrzymanie i rozwijanie portalu. Po przygotowaniu użytecznego od strony GUI portalu należy podczas tworzenia treści zwracać uwagę na używanie prostego języka. Dzięki temu zwiększamy szansę zrozumienia contentu na stronie przez jak najszersze grono użytkowników.

Dostosowanie portalu dla osób z niepełnosprawnościami jest procesem, który nie ma jednej drogi czy jednego końca. Wraz ze zmieniającymi się narzędziami, będzie ulegał zmianie sposób konsumowania i interpretowania treści przez różne osoby. 

Niezależnie od wyboru narzędzia i metody, bardzo istotne jest, aby dbałość o dostępność  wprowadzić na każdym etapie tworzenia i udostępniania treści. Dzięki takim staraniom można dać szansę wykluczonym dotąd ludziom na funkcjonowanie w przestrzeni internetowej, co w dzisiejszych czasach jest prawem każdego człowieka, a nie wyłącznie przywilejem.